IZLOŽBA U GALERIJI SANU: Skoro 300 eksponata umetnika i amatera iz logora i sa ratišta od 1941 do 1945. godine

Izložba obuhvata stvaralaštvo, u različitim rodovima i vidovima umetnosti (likovna, primenjena, arhitektura, fotografija i film), nastalo od izbijanja rata na tlu Kraljevine Jugoslavije (6. april 1941) do kapitulacije Nemačke (9. maj 1945).

Izložba predstavlja umetnost nastalu na teritoriji Srbije, ali je razmatrano i delovanje umetnika koji su se nalazili u zarobljeništvu ili na slobodnim teritorijama van njenih granica. Na izložbi će biti predstavljeno gotovo 300 eksponata iz brojnih muzejskih institucija širom Srbije (Narodni muzej Srbije, Muzej grada Beograda, MSUB, Kuća legata, Muzej Jugoslavije, Spomen-zbirka Pavla Beljanskog, Narodni muzej u Užicu, Narodni muzej u Smederevskoj Palanci i dr), kako ostvarenih umetnika iz međuratnog perioda (Paja Jovanović, Uroš Predić, Beta Vukanović, Petar Dobrović, Jovan Bijelić, Sava Šumanović, Zora Petrović, Đorđe Jovanović, Đorđe Andrejević Kun, Petar Lubarda i dr), tako i tada mladih umetnika (Majda Kurnik, Miloš Bajić, Vida Jocić i dr) i amatera iz logora i sa ratišta.

Obuhvaćena dela su heterogena po brojnim parametrima, pa su obrađena po tipološkim celinama. Autorka je pokazala kako svi vidovi umetnosti u periodu 1941−1945. zavise od specifičnih socio-kulturnih uslova. Obrađeno je ne samo umetničko stvaralaštvo, već je dat i presek svih relevantnih kulturno-istorijskih, kulturno-antropoloških i socioloških pojava za vreme okupacije Srbije. Irina Tomić dokazuje hipotezu da je umetnička delatnost tokom okupacije postojala, da se umetnost tokom rata nije gasila, niti je jenjavala, ali se značajno modifikovala. Za mnoge ona je bila spas, a za druge oružje. Dela nastala u takvim uslovima stoga se ne mogu ocenjivati uobičajenim estetskim merilima. Cilj izložbe je da se dâ pregled svih važnijih umetničkih pojava nastalih za vreme okupacije i kao posledica iste.

Izložbu prati istoimeni katalog dr Irine Tomić.

Prema mišljenju dr Lidije Merenik: „Obiman i zahtevan rad, odlično napisan, prvi u svojoj vrsti, daje originalni naučni doprinos kompletiranju uvida u srpsku umetnost 20. veka, sintezom jednog zanemarenog, slabo poznatog i mučnog perioda. Ovo je rad koji nema prethodnika u pogledu zadatog cilja, jer do sada u domaćoj istoriografiji nije napisana sinteza koja bi se naučno i studijski bavila ovim, za umetnost malo znanim periodom. Stoga je rezultat ovog istraživanja prva sintetička i naučna studija, i uopšte prvi rad ove vrste na rečenu tematiku“.

Vajar Mrđan Bajić, dopisni član SANU, ističe da naučno-istraživački rad dr Irine Tomić „ulazi odlučno u oblast koja odavno nije istraživana i tretirana − a gotovo nikad sa ovom vrstom pristupa, koji zaobilazi unisonost jednostranog ideološkog čitanja, već ravnopravno analizira sve što je u tom periodu stvoreno“.

Izložba se otvara u Galeriji SANU u 19 časova, a može da se pogleda do 20. septembra.